Krytyka. Jak krytykować i być krytykowanym

autor: Paweł Brzeżek
liczba wyświetleń: 1013 razy
Krytyka. Jak krytykować i być krytykowanym

Człowiek nie powinien (…) żywić nadziei na zostanie pisarzem, jeśli nie uodporni się na odrobinę drwiny - nawet na więcej niż odrobinę” (J. Irving, Wymyślona dziewczyna).

Każdy rodzaj twórczości, jeśli ma ona być twórczością artystyczną, musi odnaleźć swoją niszę ekologiczną, środowisko, w którym będzie mogła funkcjonować. Obowiązkowymi elementami tego środowiska jest oczywiście autor i odbiorca – przynajmniej jeden poza samym autorem. Jednak większość tego typu środowisk zakłada większą grupę odbiorców, różniących się między sobą poglądami, gustami i zainteresowaniami. W związku z tym środowisko takie staje się idealnym podłożem do wystąpienia dialogu między wszystkimi jego uczestnikami. Dialog ten opiera się głównie na krytyce. Krytyka jest bowiem jedyną konstruktywną aktywnością w odniesieniu do utworu. Nie czyta się bowiem dla samego czytania. Czyta się po to, żeby wyrobić sobie opinię, podbudować swoje poglądy, zmienić je, nauczyć się czegoś. Krytyka jest więc wyrazem tego, co ostatecznie musi wynikać z tego procesu.

Prawdziwa polemika zabiera się do książki z czułością kanibala, który przyrządza sobie niemowlaka” (W. Benjamin, Ulica jednokierunkowa).

Konstruktywna krytyka nie jest chłodnym opisem funkcji utworu, nie jest analizą jego elementów. Prawdziwa krytyka zakłada także odrobinę drwiny – nawet więcej niż odrobinę. Drwina służy bowiem wskazaniu absurdu – uchwyceniu go w całej jego dynamice. Przykład: absurd jaki znaleźć możemy w wierszu, objawiający się, powiedzmy, połączeniem dwóch nie pasujących do siebie elementów (wielkie słowa, patos, emfaza użyte do opisu sytuacji błahej; przy czym nie jest to intencją autora). Komizm takiej kompozycji można najskuteczniej wydobyć poprzez żart właśnie. Drwina i ironia trafiają najcelniej – w sam środek absurdu. I są sensowne o tyle, o ile wydobywają go i na tym ich rola się kończy. Nie mogą służyć natomiast atakowaniu osób personalnie. Trzeba odróżniać człowieka od twórcy. Człowiek zasługuje na bezwzględny szacunek – twórca na każdy możliwy atak, skierowany przeciwko nieudolności, słabości warsztatowej, ignorancji. Ostatecznie – przeciwko beztalenciu. Tego wymaga od odbiorcy estetyczna uczciwość.

Jak radzić sobie z krytyką? Trzeba być krytycznym.

Bycie krytycznym oznacza również krytyczne podejście do krytyki. Nie każdy osądzający utwór odbiorca jest na tyle kompetentny, żeby jego opinia mogła być dla twórcy wartościowa (i odnosi się to zarówno do zastrzeżeń, jak i do pochwał). Niektóre opinie są złośliwe, niekonstruktywne, osobiste. Albo zwyczajnie bezsensowne. Dlaczego? Bo środowisko, o którym pisałem na początku nie jest niestety idealne. Jak wszędzie także i w nim zawieść może „element ludzki”. Wtedy jednak zwyczajnie nie ma się czym przejmować. Ale zawsze, kiedy spotykamy się z drwiną i śmiechem, powinniśmy się zastanowić nad tym, czy nie są one uzasadnione. W takim momencie trzeba się wznieść na wyżyny dystansu do samego siebie (nie jest to łatwe) i spróbować zrozumieć żart, którego być może jesteśmy nieświadomymi twórcami. A jeżeli już to się uda – zaśmiać się z niego.

I w ten sposób być o krok bliżej do zostania prawdziwym twórcą. Albo do artystycznego zamilknięcia na zawsze. Do obu tych wariantów trzeba prawdziwej dojrzałości.

Paweł Brzeżek

Akcje
Komentarze
Zobacz również
Raport z nie-tożsamości, Ewa Sonnenberg "Obca"
Analizy 2016-09-05 21:29
Raport z nie-tożsamości, Ewa Sonnenberg PAWEŁ DĄBROWSKI – ur. w 1966 roku we Wrocławiu. Uciekł ze studiów politechnicznych,...
Blizny wojenne w świadomości wnuków
Analizy 2015-09-30 18:15
Blizny wojenne w świadomości wnukówPAWEŁ DĄBROWSKI – ur. w 1966 roku we Wrocławiu. Uciekł ze studiów politechnicznych,...
Dobro pachnie – impresja po lekturze "Pełnej krwi" Łukasza Jarosza
Analizy 2015-06-04 12:43
Dobro pachnie – impresja po lekturze
Złoty wawrzyn pozostanie złoty
Czytelnia | 2017-02-26 02:25
Małgorzata Południak
Raport z nie-tożsamości, Ewa Sonnenberg "Obca"
Akademia pisania | 2016-09-05 21:29
Paweł Dąbrowski
O sztuce, życiu i przyjaźni (I)
Autor allarte | 2016-09-05 21:24
Małgorzata Południak
Liryczni mężczyźni, spokój oceanu i dzika okolica
Czytelnia | 2016-09-05 21:11
Małgorzata Południak
Skłonności
Czytelnia | 2016-03-22 20:45
Małgorzata Południak
pokaż wszystkie »
SZAFa kwartalnik literacko artystyczny
Poezja. Proza. Krytyka literacka. Recenzje. Relacje z wieczorów poetyckich. Ekfraza. Wywiady. Teatr. Fotografia. Malarstwo.
szafa.kwartalnik.eu/
Art Pub Kultura
Poezja. Kultura. Wernisaże.
www.artpubkultura.blogspot.com