Portal Literacki allarte.pl

Krzysztof Niewrzęda (ur. w 1964 r. w Szczecinie) – poeta, prozaik i eseista. Finalista Nagrody Poetyckiej SILESIUS (2011) i Europejskiej Nagrody Literackiej (2009). Stypendysta Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (2009). Nominowany do Nagrody Mediów Publicznych w dziedzinie literatury pięknej COGITO (2008). Laureat konkursów poetyckich i prozatorskich m.in. Międzynarodowego Konkursu Literackiego im. Marka Hłaski (2003) i Europejskiego Konkursu na Polski Wiersz Emigracyjny (1997). Współautor tłumaczenia z jęz. niem. książki Olafa Kühla „Gęba Erosa. Tajemnice stylu Witolda Gombrowicza” (2005). Autor tekstu do utworu „Wojownicy Itaki” z płyty „New Century” grupy SBB (2005). Wydał tomy wierszy: „w poprzek” (1998), „poplątanie” (1999), „popłoch” (2000), „popołudnie” (2005), zbiór esejów „Czas przeprowadzki” (2005), powieści: „Poszukiwanie całości” (1999, 2009), „Wariant do sprawdzenia” (2007) oraz powieść poetycką „Second life” (2010). Publikował w wielu antologiach i takich m.in. pismach jak: „Akcent”, „Dekada Literacka”, „Helikopter”, „Kartki”, „Neurokultura”, „Odra”, „Pogranicza”, „Przegląd Polityczny”, „Twórczość”, „Tygodnik Powszechny”. Tłumaczony na język chorwacki, francuski, japoński, niemiecki, ukraiński. Mieszka w Berlinie.

Na pytanie:

Jakie ze swoich prac lubisz najbardziej, albo darzysz szczególnymi względami?

Odpowiedział:

Trudno mi wybrać coś do takiej prezentacji, ponieważ nigdy nie myślałem o tym, który z moich wierszy, bądź innych tekstów, mógłbym ogłosić ulubionym. I to nie dlatego, że wszystkie są takie cacane. Ani też dlatego, że żadnego nie powinno się wyróżniać. Bo niby dlaczego nie. Przecież to nie są jakieś moje potomki. Nie skrzywię im zatem przez to psyche. Poza tym, same wyróżniają się jak hipstersi, co niejednokrotnie zostało już opisane przez fachmanów, którzy dodatkowo uznali je między innymi za oszczędne, lakoniczne, dążące do maksymalnej kondensacji, bezceremonialne, ironiczne, budzące zadumę, mroczne, niepokojące, jak również bezlitosne. A do tego jeszcze: piwniczno-barbarzyńskie, posiłkujące się wulgaryzmami i brzydotą, ukazujące wszechogarniającą tandetę, chaos, destrukcję pojęć oraz pozorną szczęśliwość. I wręcz „jedynie adekwatne w świecie, w którym złote rybki nie spełniają życzeń”. Czy takie wiersze można lubić? Ja wolę doceniać. Nawet jeśli sprawiają wrażenie, iż da się je polubić. Przykładem na to niech będzie wiersz z mojego debiutanckiego tomu „w poprzek” (1998).

feminizm

czując

jak włosy przedramienia

plączą się

z małą sympatią do action filmów

i chropowatością własnej skóry

wysuszonej

mimo odrazy do wojska

oraz codziennego golenia

twarzy

maskującej się

w drodze na łowy

z których targam umęczoną zwierzynę

własnego ciała

albo worek wierszy

nie nadających się do jedzenia

zapomniałem zostać kobietą

przeżywać dopochwowe orgazmy

być miękkim

od piersi

i przytulania

Wybór drugiego „dzieła” jest już dla mnie łatwiejszy. No bo, skoro w ramach przyzwolenia na lans, mogłem przyznać się do tego, że cenię własną poezję, to niczym już właściwie nie ryzykuję. Notabene gdybym nie cenił, to bym jej nie uprawiał. Z pełną powagą zatem zapowiadam „opowieść z trzeciej ręki”, którą uważam za jeden ze swoich najważniejszych wierszy. Znajdzie się on w tomie „popiół”, przygotowywanym właśnie do publikacji w Wydawnictwie FORMA. Wiersz ten napisałem kilka lat temu po obejrzeniu reportażu o byłych więźniach obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Stąd taki, a nie inny tytuł. Sam reportaż był już bowiem opowieścią z drugiej ręki.

opowieść z trzeciej ręki

trochę wywabiony numer

cyfry starte dni pumeksem

pruski błękit ramię dumne

przeszłość tkwi pod skórą jeszcze

wpełza wolno wąż w opowieść

syk się wije w dusznym tłumie

turkot kół wypełnia głowę

nikt niczego nie rozumie

z wrzaskiem wpada ostre słońce

ujadają psy przy nogach

gładzi dym potoki rwące

w pocie moknie mundur boga

schną na wietrze nagie sterty

pomazańcy zgiełk sortują

parzy w dłonie biel wymięta

zapach dmie ostatnią chwilą

pod stopami trzeszczą deski

szybciej szybciej krzyk się dławi

oko błyszczy się niebieskie

tli się wolno włos sulamith

bóg na górę ubrań wkroczył

pomazańcy gną się z hukiem

na bazarze drżą przedmioty

kto pamięta jakoś uciekł

Na koniec tej legalnej braggi zostawiłem sobie „Second life” – powieść poetycką, którą pisałem z przerwami przez pięć lat. Została ona uznana przez jurorów Poetyckiej Nagrody SILESIUS za jedną z siedmiu najważniejszych książek poetyckich 2010 roku i przedstawiona w finałowych rekomendacjach, z jednej strony – przez Justynę Sobolewską – jako „poemat o wszystkim”, z drugiej zaś – przez Jacka Łukasiewicza, który przewodził temu gremium – jako „gwałtowny, ekspresyjny, hiphopowy, a jednocześnie całkiem poważnie sięgający do ‘Wielkiej improwizacji’ i ‘Fausta’”. Dopełnieniem tych głosów były liczne recenzje wskazujące na to, iż „Second life” „nie ma odpowiednika w literaturze polskiej” i „jest zadziwiającym świadectwem twórczej niezależności”. Chyba dlatego głównej nagrody nie uzyskał. Ze względu na obszerność nie będę tu cytował jego fragmentów. W zamian proponuję wiersz z tomu „popołudnie” (2005).

najwyższy czas

jest taki czas

kiedy drzewa

pękają z bólu

żółwie zrzucają skorupy

a ślimaki

opuszczają muszle

jest taki czas

kiedy deszcz

parzy każdą kroplą

powietrze dusi

a wiatr

wydyma wnętrzności

jest taki czas

kiedy niedopałki

przepalają pancerze

gesty zmieniają się w ciosy

a nagrody

tracą znaczenie

© Krzysztof Niewrzęda